Premiere Documentaire Circus Royal

30 September / deel 1

Zaterdag 26 september, Kinopolis Utrecht, twaalf uur ’s middags.
De première van de documentaire over circus Royal staat op het punt van beginnen.
Ik ben erbij, vooral omdat ik razend nieuwsgierig ben.
Nieuwsgierig naar de documentaire, maar misschien nog wel meer naar de mens die erin centraal staat, want Antonie Teuteberg is nu eenmaal geen persoon die je achteloos kunt afdoen met een paar etiketten.

Voordat ik begin aan mijn berichtgeving rondom deze documentaire wil ik vandaag  eerst eens iets zeggen over het verschijnsel Teuteberg.
Want een verschijnsel is hij.
Donderdag volgt deel twee waar ik uitgebreid in ga op de docu zelf.

Geliefd en verguisd tegelijk.
Bewonderd en verafschuwd en ook ik had regelmatig heftige aanvaringen met hem.
Geprezen om zijn talent en tegelijkertijd met enige regelmaat met de nodige scepsis bekeken.
Een man die, afhankelijk van het moment, de indruk kan wekken dat hij de wereld naar zijn hand gaat zetten, om vervolgens met evenveel overtuiging tegen diezelfde wereld aan te loopt en schopt.

En misschien is juist dát wel een van de meest fascinerende aspecten van zijn persoonlijkheid.
Eén ding staat voor mij in ieder geval buiten kijf: er zijn in het Nederlandse circuslandschap maar weinig mensen die zo vaak, zo nadrukkelijk en in zoveel verschillende hoedanigheden onderwerp van gesprek zijn geweest als Antonie Teuteberg.

Onze telefoongesprekken waren bepaald niet altijd een toonbeeld van diplomatie. Scheldpartijen waren eerder regel dan uitzondering en er zijn momenten geweest waarop ik mij serieus heb afgevraagd waarom wij überhaupt nog met elkaar in gesprek waren.
Wij konden elkaar behoorlijk in de haren vliegen.

Maar misschien is dat achteraf bezien ook precies de reden geweest waarom ik mij later meer in hem ben gaan verdiepen.
Want wanneer je iemand uitsluitend beoordeelt op de incidenten, de uitspraken of de conflicten waarin hij verzeild raakt, zie je uiteindelijk maar een klein gedeelte van het geheel.

En hoe langer ik mij in Antonie verdiepte, hoe meer ik tot de conclusie kwam dat er, naast alle eigenaardigheden en om het maar vriendelijk uit te drukken: naast het hier en daar behoorlijk loszittende steekje, wel degelijk een buitengewoon talent aanwezig is.
Sterker nog: een talent dat je onmogelijk kunt negeren.

Zijn artistieke kwaliteiten waren mij overigens al langer bekend.
Vooral in de jaren van het reizende Circus Royal heb ik gezien waartoe hij in staat was.
Daar zag ik niet alleen een circusartiest, maar iemand met iets wat je niet kunt aanleren op een cursus of uit een boek kunt leren: uitstraling en charisma.

Die moeilijk te omschrijven aantrekkingskracht waardoor iemand, zodra hij ergens verschijnt, automatisch de aandacht naar zich toe trekt.

In die jaren dacht ik eerlijk gezegd dat  Teuteberg wel eens kon uitgroeien tot één van de grootste circusartiesten die Nederland zou voortbrengen.
Misschien zelfs dé grote circuspersoonlijkheid van zijn generatie.
Maar het leven heeft, zoals dat zo vaak gaat, een andere route uitgestippeld.
Tegenslagen, verkeerde afslagen, conflicten, omstandigheden en waarschijnlijk ook beslissingen die achteraf anders hadden kunnen worden genomen, hebben ervoor gezorgd dat het niet altijd de kant opging die men aanvankelijk zou hebben verwacht.

Het succes werd minder vanzelfsprekend en de weg aanzienlijk hobbeliger.
Toch is het opvallend dat hij de laatste tijd weer bezig lijkt aan een klim uit dat dal.
Dit jaar staat alweer de vierde editie van het door hem georganiseerde Wintercircus Royal in Dordrecht op het programma.
En alleen al het feit dat iemand na zoveel ups en downs steeds opnieuw de moed — of misschien de koppigheid — kan opbrengen om weer iets op poten te zetten, zegt iets over zijn karakter.

Antonie Teuteberg: fenomeen of dwaas?
Tja.
Zeg het maar.
Misschien is het wel allebei.
En misschien is het juist de combinatie van die twee die hem interessant maakt.
Want wanneer hij zijn talent voor honderd procent weet aan te spreken en al zijn energie in de goede richting weet te kanaliseren, is hij naar mijn mening in staat bergen te verzetten.

Het probleem is alleen dat Antonie nu eenmaal niet iemand is die zich gemakkelijk laat kanaliseren.
Markant is hij zonder enige twijfel.
Maar misschien is juist dát voor mij de reden waarom de persoon Teuteberg zo interessant blijft.
Ik hou namelijk niet zo van saaie kost.
En al helemaal niet van mensen die zich anders voordoen dan ze werkelijk zijn.

Huichelarij, zorgvuldig opgebouwde imago’s en het voortdurend afwegen van wat je wel en niet mag zeggen, vind ik persoonlijk een stuk minder interessant dan iemand die af en toe volledig uit de bocht vliegt maar tenminste laat zien wie hij is.
Dan ben je bij Antonie Teuteberg absoluut aan het juiste adres.

Hij is één van de weinige mensen in het circuswereldje die daadwerkelijk zijn mond durft open te trekken.
Soms misschien iets te ver.
Soms op een manier waarvan je denkt: jongen, had nou toch even tot tien geteld.
Maar hij zegt het.
En daarmee loop je vanzelf tegen mensen aan.

Tijdens onze  telefoongesprekken, vooral nadat wij uiteindelijk besloten hadden de strijdbijl maar eens te begraven, heb ik een andere Antonie leren kennen.
Of misschien beter gezegd: kanten van Antonie die ik eerder simpelweg niet wilde of kon zien.
Ik ontdekte interessante dingen. Eigenschappen, ideeën, ambities en vooral een enorme drang om iets te maken van wat hij voor ogen heeft.

Iinteressante mensen zijn zelden perfect.
Sterker nog: met interessante artiesten is eigenlijk altijd wel wat.
Er kleeft bijna altijd iets aan.
Een rafelrandje, een eigenaardigheid, een overdosis ego, een onbedwingbare drang om tegen de stroom in te zwemmen of simpelweg een karakter waar je niet iedere dag probleemloos mee kunt omgaan.
En misschien is dat maar goed ook.
Want uiteindelijk zijn het zelden de brave, keurig binnen de lijntjes kleurende mensen die in het geheugen blijven hangen.
Herman Brood was geen brave jongen en
André Hazes evenmin.
Jan Cremer en Rijk de Gooijer waren ook geen toonbeelden van beschaving.
Maar juist daarom zijn ze interessant gebleven en "blijven hangen"
Brave lieden als Benny Neyman zijn vergeten en komen zeker niet in aanmerking voor weer een musical.

De geschiedenis onthoudt nu eenmaal eerder iemand die iets teweegbracht, iets veroorzaakte, iets losmaakte of af en toe eens flink tegen de gevestigde orde aanschopte, dan iemand die zijn hele leven keurig op de achterste rij heeft gezeten en vooral niemand voor het hoofd wilde stoten.
Dat klinkt misschien hard, maar zo werkt het nu eenmaal.

Inmiddels ben ik zelf op goede voet met hem.
We bellen, we praten, we lachen en soms vraag ik mij tijdens zo'n gesprek af waar het gesprek in hemelsnaam naartoe gaat.
Regelmatig gaat hij met zijn uitspraken finaal over de streep en probeer ik hem — overigens vergeefs — een beetje af te remmen.
Zijn karakter is daarvoor simpelweg te sterk en zijn eigenwijsheid te groot.
Maar misschien moet je dat ook helemaal niet willen veranderen.
Want uiteindelijk is Antonie Antonie.

Met alle voordelen, maar ook met alle tekortkomingen die daarbij horen.
En of je dat nu bewonderenswaardig vindt of juist buitengewoon vermoeiend: je kunt moeilijk ontkennen dat het tegenwoordig een tamelijk zeldzame eigenschap is.
We leven immers in een tijd waarin mensen hun woorden voortdurend wegen, hun imago bewaken en zich soms zelfs verontschuldigen voordat ze überhaupt iets gezegd hebben.

Waar de buitenkant regelmatig belangrijker lijkt te zijn geworden dan de inhoud en waar authenticiteit bijna een marketingterm is geworden.
Antonie heeft daar allemaal niet zoveel boodschap aan.
Hij zegt wat hij denkt.
Of dat verstandig is, laat ik even in het midden en of het altijd goed te keuren is evenmin.
Maar het is wel echt.

Want een apparteling hoeft niet per definitie voorbeeldig te zijn.
Het hoeft alleen maar iets in beweging te zetten.
En Antonie Teuteberg doet dat.
Of je hem nu bewondert, verafschuwt, uitlacht, toejuicht of soms gewoon even diep ademhaalt wanneer hij weer eens iets heeft gezegd waarvan je denkt: daar gaan we weer...
Onverschillig laat hij je in ieder geval zelden.

En misschien is dát wel de beste introductie die je kunt geven voordat het doek opengaat voor een documentaire over circus Royal waarbij Antonie en vader Joop de hoofdrol spelen.

Donderdag deel 2 ; De documentaire